محمدامین آقامیری، رئیس مرکز ملی فضای مجازی، در نشست خبری ۲۱ مهر گفته است چند سامانه برای قطع پایانه‌های استارلینک در اختیار دارند و این فناوری «قابل مدیریت» است. اما هیچ گزارشی درباره وجود چنین سامانه‌هایی یا نتیجه آزمایش قابل ارزیابی، دامنه پوشش یا مدت اثربخشی این سامانه‌ها دیده نمی‌شود. این شیوه پاسخ‌گویی چیزی جز رجزخوانی بدون سند نیست.

مسئله این نیست که می‌توان در ارتباطات ترمینال‌های استارلینک اخلال ایجاد کرد یا نه. می‌توان، و شواهد آن هم وجود دارد. مسئله این است که اخلال در اتصال تعدادی پایانه، با توان قطع پایدار استارلینک در سراسر کشور فاصله دارد؛ فاصله‌ای که با اصطلاحات فنی و اشاره به فناوری محرمانه پر نمی‌شود.

خود آقامیری هم جی‌پی‌اس را توضیح اصلی نمی‌داند

برخلاف برداشتی که ممکن است از خبر شکل بگیرد، آقامیری نگفته است صرفاً با مختل‌کردن موقعیت‌یابی، راه قطع استارلینک را پیدا کرده‌اند. او توضیح مبتنی بر جعل جی‌پی‌اس را حدس ناموفق دیگران معرفی می‌کند و می‌گوید این روش آزمایش شده و در بعضی بخش‌ها جواب می‌دهد، اما اهمیت زیادی ندارد.

او به آنتن آرایه فازی، حرکت ماهواره‌ها و انتقال ارتباط هم اشاره می‌کند. آقامیری گفت: «اگر استارلینک بخواهد صرفا با یک اسپوفینگ جی پی اس از کار بیفتد، باید فناوری خیلی ضعیفی داشته باشد. البته این تکنیک هم تست شده و در بعضی بخش ها جواب می دهد، اما زیاد مهم نیست». این توضیحات، سازوکار سامانه ادعایی و میزان موفقیت آن را روشن نمی‌کنند. اشاره به پیچیدگی یک شبکه، مدرک توان از کار انداختن آن نیست.

داده‌های میدانی، روایت پیروزی را تأیید نمی‌کنند

بر اساس پژوهش‌های نس‌نت، شدت اختلال با ساعت و محله تغییر می‌کرد؛ بعضی مناطق تحت تأثیر نبودند و در برخی دیگر، اتلاف بسته‌های داده به ۱۰ تا ۴۰ درصد می‌رسید. این وضعیت بیشتر در شهر تهران گزارش شده بود.

همان گزارش تصریح می‌کند که با وجود اختلال، اتصال استارلینک همچنان برقرار بود. این تصویر با ادعای بی‌اثر بودن تمام اقدامات حکومت سازگار نیست، اما به همان اندازه هم اجازه نمی‌دهد اختلال منطقه‌ای را به‌عنوان پایان کار استارلینک جا بزنند.

برای کاربر، افت شدید کیفیت می‌تواند تماس تصویری، ارسال فایل یا دسترسی عادی را مختل کند. بااین‌حال، خراب‌شدن کیفیت اتصال الزاماً به معنی بسته‌شدن کامل مسیر ارتباط نیست. فیلتربان توضیح می‌دهد که حتی در شرایط اتلاف شدید داده، پیام‌های کم‌حجم ممکن است با ارسال مجدد بسته‌ها و استفاده از فرصت‌های کوتاه اتصال به مقصد برسند.

جمینگ در جی‌پی‌اس، حکم مرگ استارلینک نیست

جی‌پی‌اس و مسیر انتقال اینترنت استارلینک یک سامانه واحد نیستند. تأثیر اختلال موقعیت‌یابی بر اتصال، به نحوه استفاده پایانه از اطلاعات موقعیت و قابلیت‌های جایگزین آن بستگی دارد.

اولگ کوتکوف، پژوهشگر سخت‌افزار استارلینک، در مکاتبه فنی ۱۵ ژانویه ۲۰۲۶ درباره ایران توضیح داده است که پایانه می‌تواند برای تعیین موقعیت، به‌جای جی‌پی‌اس از خود منظومه ماهواره‌ای استارلینک استفاده کند. این قابلیت برای مقابله با اختلال موقعیت‌یابی است و مصونیت در برابر همه روش‌های اخلال ارتباطی را تضمین نمی‌کند. این اظهارنظر، تضمین مصونیت همه مدل‌ها و نسخه‌های نرم‌افزاری نیست؛ اما نشان می‌دهد فرض «جی‌پی‌اس را مختل می‌کنیم، پس استارلینک تمام است» مبنای فنی محکمی ندارد.

استارلینک هم مصون از اخلال نیست

برای نقد آقامیری نیازی به ساختن افسانه آسیب‌ناپذیری استارلینک نداریم. خود اسپیس‌ایکس در مطالعه فنی سال ۲۰۲۲ درباره اشتراک باند ۱۲ گیگاهرتز، احتمال اختلال شدید و قطعی پایانه‌ها در سناریوی مشخص استقرار شبکه زمینی را مطرح کرده است. آن مطالعه درباره شرایط مدل‌سازی‌شده در آمریکا بود و مدرکی درباره توان تجهیزات جمهوری اسلامی محسوب نمی‌شود؛ اما برای رد ادعای «اخلال از نظر فنی محال است» کافی است.

پس بحث بر سر وجود یا نبود امکان اخلال نیست. بحث بر سر مقیاس، دوام و نتیجه قابل اندازه‌گیری آن است. قطع یک پایانه در یک محدوده، قطع همه پایانه‌ها در یک شهر و قطع پایدار سرویس در سراسر کشور، سه ادعای متفاوت‌اند و هرکدام مدرک خود را می‌خواهند.

محرمانگی، جای مدرک را نمی‌گیرد

رئیس مرکز ملی فضای مجازی لازم نیست نقشه ساخت تجهیزات را منتشر کند تا ادعایش قابل سنجش شود. می‌تواند روشن کند چه تعداد پایانه، در چه محدوده‌ای، برای چه مدت و با چه میزان قطعی مواجه شده‌اند؛ همچنین توضیح دهد نتیجه چگونه از خرابی دستگاه، موانع محیطی یا اختلال‌های دیگر تفکیک شده است.

تا وقتی چنین اطلاعاتی منتشر نشده، «چند سامانه داریم» فقط یک ادعای بی‌سند است. شواهد عمومی وجود اخلال و ادامه اتصال را هم‌زمان نشان می‌دهند. از دل این شواهد، تسلط سراسری و پایدار بر استارلینک بیرون نمی‌آید. رئیس مرکز ملی فضای مجازی اگر مدعی چنین توانی است، باید نتیجه قابل ارزیابی ارائه کند؛ ردیف‌کردن اصطلاحات فنی، جای سند را نمی‌گیرد.