واتس‌اپ در ۲۹ ژوئن ۲۰۲۶ اعلام کرد کاربران می‌توانند از این هفته نام کاربری خود را رزرو کنند. این قابلیت قرار است در ماه‌های آینده به‌تدریج فعال شود و به افراد اجازه دهد بدون نشان دادن شماره تلفن، با دیگران ارتباط بگیرند. طبق توضیح واتس‌اپ، رزرو نام کاربری از مسیر Settings > Account > Username انجام می‌شود و فعلا مرحله رزرو است، نه استفاده کامل از این قابلیت در همه کشورها. واتس‌اپ می‌گوید دلیل شروع زودهنگام رزرو هم روشن است: این پیام‌رسان بیش از سه میلیارد کاربر دارد و بسیاری از نام‌ها احتمالا تکراری یا پرتقاضا خواهند بود.

برای سال‌ها، شماره تلفن در واتس‌اپ عملا هویت اصلی کاربر بود. وقتی وارد یک گروه می‌شدید، با فروشنده‌ای حرف می‌زدید یا حتی فقط برای یک هماهنگی کوتاه شماره‌تان را می‌دادید، در واقع چیزی بیشتر از یک راه تماس را افشا می‌کردید. شماره تلفن به حساب بانکی، سیم‌کارت، پیامک‌های احراز هویت، شبکه مخاطبان، حساب‌های کاربری، اپراتور و گاهی حتی موقعیت اجتماعی و خانوادگی فرد وصل است. واتس‌اپ با نام کاربری، بخشی از این اتصال مستقیم را کم می‌کند.

چرا این قابلیت تا امروز وجود نداشت؟

پاسخ اول به فلسفه محصول برمی‌گردد. واتس‌اپ می‌خواست پیام‌رسانی شبیه پیامک باشد تا یک شبکه اجتماعی باز. هویت اصلی در واتس‌اپ شماره تلفن بود، نه نام کاربری. پاسخ دوم، اعتماد و ضداسپم است. شماره تلفن با همه ضعف‌هایش، یک مانع اولیه در برابر ساخت انبوه حساب‌های بی‌هویت بود. اگر یوزرنیم بد طراحی شود، می‌تواند جعل هویت، فیشینگ، مزاحمت و اسپم را افزایش دهد. دلیل سوم هم پیچیدگی فنی است. وقتی پیام‌رسانی با بیش از سه میلیارد کاربر سال‌ها بر پایه شماره، دفترچه مخاطبان، گروه‌ها، بکاپ، واتس‌اپ بیزنس، تماس صوتی و تصویری و رمزنگاری انتهابه‌انتها (end-to-end encryption) کار کرده، اضافه کردن یوزرنیم فقط اضافه کردن یک فیلد تازه در پروفایل نیست، در واقع کل مدل کشف مخاطب، نمایش هویت، پیام اول و سازگاری با کسب‌وکارها باید دوباره تنظیم شود.

چه تغییر خاصی اتفاق افتاده است؟

نخست اینکه شماره تلفن یک شناسه سخت‌تغییر (hard to change) است. اگر شماره شما در اختیار فرد اشتباهی قرار بگیرد، کنترل دوباره آن بسیار سخت است. اما نام کاربری قابل مدیریت‌تر است. واتس‌اپ گفته کاربران می‌توانند این قابلیت را خاموش یا نام کاربری خود را تغییر دهند. این یعنی شناسه ارتباطی دیگر لزوما همان شماره‌ای نیست که سال‌ها به زندگی واقعی کاربر وصل بوده است.

دومین نکته پنهان، کاهش اصطکاک اجتماعی (social friction) است. خیلی وقت‌ها آدم‌ها فقط برای یک کار کوچک مجبور می‌شوند شماره شخصی‌شان را بدهند: خرید از یک فروشگاه، هماهنگی با مدرسه، ثبت‌نام در یک کلاس، ارتباط کاری کوتاه یا ورود به گروهی که اعضایش را نمی‌شناسند. واتس‌اپ در متن رسمی خود دقیقا به همین مثال‌ها اشاره کرده و گفته گاهی فقط می‌خواهید صحبت کنید، بدون اینکه «شماره» بدهید. اگر این قابلیت درست اجرا شود، ارتباط روزمره راحت‌تر و کم‌ریسک‌تر می‌شود.

سومین نکته، طراحی ضدجست‌وجو (anti-search) است. واتس‌اپ می‌گوید قرار نیست دایرکتوری عمومی یا پیشنهاد حساب وجود داشته باشد؛ یعنی کسی نمی‌تواند مثل شبکه‌های اجتماعی میان نام‌های کاربری بگردد و افراد را پیدا کند. برای شروع تماس، طرف مقابل باید نام کاربری دقیق شما را بداند. علاوه بر این، واتس‌اپ قابلیتی به نام Username Key هم در نظر گرفته که اگر فعال شود، فرد تماس‌گیرنده علاوه بر نام کاربری باید کلید شما را هم داشته باشد. این طراحی باعث می‌شود نام کاربری واتس‌اپ بیشتر شبیه یک راه تماس کنترل‌شده باشد، نه یک پروفایل عمومی قابل جست‌وجو.

تغییر هویت شماره‌محور به کاربر شناسه‌محور

این تغییر یک جابه‌جایی مهم در مدل واتس‌اپ است که هویت کاربر از «شماره‌» به «شناسه» مهاجرت می‌کند. این جابه‌جایی لزوما کار ردیابی سوءاستفاده را سخت‌تر نمی‌کند، بلکه نوع شواهد را تغییر می‌دهد. در پرونده‌هایی مثل مزاحمت، جعل هویت یا فیشینگ، از این به بعد ثبت دقیق نام کاربری، زمان شروع گفت‌وگو، تصویر پروفایل، نام نمایشی، پیام اولیه و تغییرات احتمالی نام کاربری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در عوض، قربانی مجبور نیست برای اثبات تماس، شماره تلفن خود را در معرض افراد بیشتری قرار دهد. این برای خبرنگاران، فعالان مدنی، کسب‌وکارهای کوچک، زنان در معرض آزار آنلاین و کاربرانی که در گروه‌های بزرگ عضو می‌شوند، یک مزیت جدی است.

به همین دلیل، بهتر است کاربران نام کاربری خود را زودتر رزرو کنند. نه از ترس، بلکه برای حفظ کنترل. اگر نام شما، نام رسانه، برند، کسب‌وکار، پروژه، نام هنری یا شناسه‌ای که در پلتفرم‌های دیگر دارید برایتان مهم است، رزرو زودهنگام جلوی سوءاستفاده، شباهت‌سازی و سردرگمی بعدی را می‌گیرد. واتس‌اپ همچنین گفته برخی کاربران، مثل سازندگان محتوا، کسب‌وکارهای کوچک و سازمان‌ها، می‌توانند برای حفظ حضور یکپارچه آنلاین، نام کاربری فعلی اینستاگرام یا فیس‌بوک خود را در واتس‌اپ claim کنند.

در نهایت، نام کاربری واتس‌اپ ابزار ناشناس‌ماندن کامل نیست و قرار هم نیست باشد. شماره تلفن هنوز برای ساخت حساب لازم است. اما این قابلیت یک لایه مهم میان زندگی واقعی و ارتباطات روزمره می‌سازد. تا امروز، هر گفت‌وگوی کوچک می‌توانست به افشای شماره شخصی ختم شود. با Username، کاربر برای نخستین بار در واتس‌اپ می‌تواند ساده‌تر تصمیم بگیرد چه کسی شماره‌اش را ببیند و چه کسی فقط یک راه تماس محدود و قابل کنترل داشته باشد. این یک تغییر کوچک در ظاهر اپلیکیشن است، اما برای حریم خصوصی روزمره کاربران، اتفاقی مثبت و دیرهنگام محسوب می‌شود.