تعقیب ماهواره پشتیبان اوکراین؛ روسیه تهدید را به مدار زمین برد
یک ماهواره نظامی روسیه در مدار زمین تا ۵۰۰ متری یکی از ماهواره‌های پشتیبانی اوکراین رفت؛ مانوری که نگرانی درباره امنیت زیرساخت‌های فضایی پشتیبان جنگ را افزایش داد.
ماهواره نظامی روسیه «کاسموس ۲۶۱۲» در دوم اکتبر ۲۰۲۶ با مانورهای کنترل‌شده به ماهواره تصویربرداری «آیس‌آی–ایکس۳۶» نزدیک شد و مدتی در اطراف آن حرکت کرد. شرکت رصد مداری «لئولبز» فاصله دو ماهواره را در بخشی از این عملیات حدود ۵۰۰ متر برآورد کرد و پایان مانورهای نزدیک را در ۱۹ اکتبر تأیید کرد. ماهواره هدف متعلق به آیس‌آی است؛ شرکتی که تصاویر راداری در اختیار نیروهای اوکراینی می‌گذارد. با این حال، هدف مأموریت روسیه هنوز روشن نیست.
مانورهایی که به نزدیکی اتفاقی شباهت نداشتند
اهمیت این رویداد در فاصله دو ماهواره خلاصه نمی‌شود. داده‌های لئولبز توالی مشخصی را ثبت کرده‌اند: کاسموس ۲۶۱۲ به هدف نزدیک شده، موقعیت خود را در اطراف آن تغییر داده، مدتی در همان محدوده مانده و سپس دور شده است. این شرکت چنین رفتاری را با عملیات پیشرفته ملاقات و مانور نزدیک مداری سازگار می‌داند.
این الگو از توان ماهواره روسی برای نزدیک‌شدن حساب‌شده و حفظ موقعیت در اطراف یک هدف حکایت دارد. آرس‌تکنیکا در ۱۹ اکتبر جزئیات این عملیات را منتشر کرد. تا زمان انتشار آن گزارش، آسیب فیزیکی به ماهواره آیس‌آی گزارش نشده بود. ماهواره ایکس۳۶ متعلق به شرکت آمریکایی زیرمجموعه آیس‌آی فنلاند است.
نقش تصاویر راداری در جنگ اوکراین
شرکت آمریکایی آیس‌آی از سال ۲۰۲۲ خدمات تصویربرداری ماهواره‌ای در اختیار اوکراین قرار می‌دهد. این شرکت در ژانویه ۲۰۲۶ نیز با یکی از مشتریان زیرمجموعه وزارت دفاع اوکراین توافق تازه‌ای امضا کرد تا دسترسی به تصاویر راداری با وضوح بالا را گسترش دهد. هدف اعلام‌شده این همکاری، شناسایی سریع‌تر تغییرات روی زمین و کمک به تصمیم‌گیری نظامی است.
ماهواره‌های آیس‌آی از رادار دهانه مصنوعی (SAR) استفاده می‌کنند. این فناوری به نور خورشید وابسته نیست و امکان تصویربرداری در شب و از میان ابرها و دود را فراهم می‌کند. بنابراین، زمانی که تاریکی یا شرایط جوی دید حسگرهای نوری را محدود می‌کند، تصاویر راداری می‌توانند رصد منطقه را ادامه دهند.
تعقیب مداری چه فشاری ایجاد می‌کند؟
نزدیک‌شدن و ماندن در اطراف یک ماهواره می‌تواند برای بررسی تجهیزات، جمع‌آوری اطلاعات درباره سیگنال‌ها یا نمایش توان مداخله به کار رود. لئولبز نیز رفتار کاسموس ۲۶۱۲ را با قابلیت‌هایی سازگار می‌داند که ممکن است در بازرسی، تعقیب، اعمال فشار یا آماده‌سازی عملیات علیه سامانه‌های فضایی استفاده شوند. داده‌های منتشرشده مشخص نمی‌کنند کدام‌یک هدف این مأموریت بوده است.
چنین مانورهایی حتی بدون برخورد می‌توانند برای اپراتور ماهواره هزینه ایجاد کنند. اگر اپراتور برای حفظ فاصله ناچار به تغییر مدار شود، بخشی از سوخت محدود ماهواره مصرف می‌شود و ممکن است برنامه تصویربرداری تغییر کند. تکرار این وضعیت نیز می‌تواند توان مانور ماهواره را کاهش دهد. درباره ایکس۳۶، انجام مانور اجتنابی یا تغییر برنامه مأموریت در پی این عملیات تأیید نشده است.
شرکت آیس‌آی در پاسخ گفته است وضعیت را زیر نظر دارد و منظومه ماهواره‌ای خود را برای تداوم خدمات و تاب‌آوری طراحی کرده است. این پاسخ بر حفظ خدمات در سطح مجموعه ماهواره‌ها تأکید دارد، اما اثر احتمالی مانور روسیه بر فعالیت ایکس۳۶ را روشن نمی‌کند.
پرونده کاسموس ۲۶۱۲ نشان می‌دهد حفاظت از خدمات تصویربرداری تجاری، علاوه بر داده‌ها و ایستگاه‌های زمینی، به امنیت خود ماهواره در مدار نیز وابسته است. آنچه در این عملیات ثبت شده، توان نزدیک‌شدن کنترل‌شده و ماندن در اطراف هدف است. پیامد عملی چنین توانی برای اپراتورها، ضرورت پیش‌بینی تعقیب مداری در برنامه حفظ فاصله، مدیریت سوخت و تداوم تصویربرداری است؛ حتی زمانی که حمله یا اختلالی تأیید نشده باشد.