رصدخانه رازنت؛ نقشه روابط در ساختار نظارت و سانسور ایران

رصدخانه رازنت، حاصل دو سال پژوهش درباره نظارت دیجیتال، سانسور و عملیات سایبری جمهوری اسلامی، به فارسی و انگلیسی در دسترس است. این نقشه تعاملی، اطلاعات نهادها، شرکت‌ها، افراد و ابزارهای مرتبط را در کنار روابط میان آن‌ها گرد آورده است تا روزنامه‌نگاران و پژوهشگران بتوانند نقش هر کدام و شواهد پشت این روابط را بررسی کنند.

اطلاعات مربوط به این ساختار در منابع متعددی پراکنده است: سند ثبت یک شرکت، حکم انتصاب یک مدیر، گزارش تحریم، پژوهش درباره یک گروه هکری یا گزارش حقوق بشری درباره یک ابزار نظارتی. رصدخانه این اطلاعات را به هم پیوند می‌دهد و امکان بررسی آن‌ها را در یک نقشه مشترک فراهم می‌کند.

۹۱۲ پروفایل به فارسی و انگلیسی

نسخه داده مورخ ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ شامل ۹۱۲ موجودیت در هشت دسته است: اشخاص حقیقی، شرکت‌های خصوصی، نهادهای حکومتی، هویت‌ها و گروه‌های سایبری، سامانه‌های دولتی، اپلیکیشن‌ها و خدمات، بدافزارها و اسناد و مقررات. برای هر موجودیت، پروفایل مستقل فارسی و انگلیسی تهیه شده است.

کاربر می‌تواند یک موجودیت را جست‌وجو کند، روابط پیرامون آن را ببیند و پروفایل کاملش را بخواند. پالایش نقشه بر اساس نوع و نقش موجودیت‌ها، بررسی موضوعاتی مانند زنجیره تأمین تجهیزات، نظارت و سانسور را آسان‌تر می‌کند. ابزار مسیریابی نیز کوتاه‌ترین مسیر ثبت‌شده میان دو موجودیت را نمایش می‌دهد.

هر رابطه چه معنایی دارد؟

روابط در پنج دسته ثبت شده‌اند: تأمین و قرارداد، ساختار سازمانی، انتصاب و تصدی، عضویت، و هم‌هویتی و هم‌پوشانی. این تفکیک روشن می‌کند که یک پیوند به تأمین تجهیزات مربوط است، جایگاه فردی در یک سازمان را نشان می‌دهد یا به هم‌پوشانی هویت‌ها اشاره دارد.

پژوهش بر پایه ۳۰۵ منبع انجام شده است؛ از اسناد رسمی و ثبت شرکت‌ها تا گزارش‌های تحریم، تحقیقات امنیت سایبری و گزارش‌های حقوق بشری. برای ۱٬۳۸۷ رابطه، عبارت دقیق منبع و برای ۱٬۴۲۶ رابطه، ارجاع به منبع ثبت شده است. بخشی از روابط ساختاری نیز به اسناد موجود در پروفایل موجودیت مربوط تکیه دارند.

سطح شواهد همراه روابط ثبت می‌شود. رابطه‌ای که صریحاً در یک سند آمده، از انتسابی که یک منبع ثانویه گزارش کرده یا پیوندی که از بافت متن استنباط شده، متمایز است. در این نسخه، ۷۹ رابطه برچسب «نیازمند بررسی» دارند.

ابزاری برای پیگیری پرسش‌های مشخص

رصدخانه به پژوهشگران امنیت سایبری و حقوق دیجیتال، روزنامه‌نگاران تحقیقی و نهادهای مستندساز سرکوب کمک می‌کند زنجیره تأمین یک ابزار، ساختار یک سازمان یا منابع انتساب یک گروه سایبری را دنبال کنند. پروفایل‌های دوزبانه نیز امکان استفاده از این مجموعه را برای پژوهشگران فارسی‌زبان و غیرفارسی‌زبان فراهم می‌کنند.

برای آغاز بررسی، می‌توان نام یک شرکت، نهاد، فرد یا ابزار را در نقشه جست‌وجو کرد، روابط آن را دید و سپس به پروفایل‌ها و منابع مربوط مراجعه کرد. به این ترتیب، هر پیوند می‌تواند نقطه شروعی برای بررسی یک قرارداد، رابطه سازمانی یا انتساب سایبری باشد.

تفسیر روابط به نوع پیوند، تاریخ و منبع آن وابسته است. وجود مسیر میان دو موجودیت، به‌تنهایی همکاری مستقیم آن‌ها را ثابت نمی‌کند. حضور فرد یا شرکت در نقشه نیز باید با توجه به نقش ثبت‌شده او خوانده شود و به معنای اثبات مسئولیت کیفری نیست.

دسترسی به نقشه و پروفایل‌ها رایگان است. رصدخانه با کنار هم قرار دادن نقش‌ها و شواهد، امکان پیگیری پرسش‌های مشخصی را فراهم می‌کند: چه کسانی ابزارهای کنترل دیجیتال را تأمین می‌کنند، چه نهادهایی آن‌ها را اداره می‌کنند و کدام اسناد، روابط میان آن‌ها را نشان می‌دهند؟

نقشه را می‌توانید به فارسی یا انگلیسی ببینید.

درباره رازنت

رازنت یک پلتفرم پژوهشی مستقل است که نظارت دیجیتال، سانسور و تهدیدهای سایبری در ایران را بررسی می‌کند و درباره ساختارها و ابزارهای کنترل دیجیتال و پیامدهای آن‌ها برای شهروندان گزارش منتشر می‌کند.