«جانفدا» تا وقتی جنگ فقط شعار بود
جهش جستوجوی «لغو عضویت جانفدا» تصویری مضحک از هوادارانی ساخته که تا دیروز برای دیگران نسخه مقاومت و شهادت میپیچیدند.
در ششمین شب از دور جدید حملات آمریکا به خاک ایران، تصویر گوگل ترندز یک شوخی تلخ اما گویا از وضعیت بخشی از هواداران جمهوری اسلامی ثبت کرده است: در فهرست جستوجوهای جهشی کاربران داخل ایران، «لغو»، «لغو عضویت جانفدا» و حتی «لغو عضویت بسیج» بالا آمدهاند. همانهایی که تا دیروز زیر پرچمهای حکومتی از «جانفشانی» میگفتند، حالا ظاهراً دنبال دکمهای میگردند که نامشان را بیسروصدا از فهرست فداییان پاک کند.
پویش «جانفدا برای ایران» با شعار اعلام آمادگی داوطلبانه برای دفاع از کشور راه افتاد؛ ثبتنامش هم ساده بود: یک پیامک یا چند کلیک. اما حالا که جنگ از پوستر، نوحه و استودیوی تلویزیون بیرون آمده و به حمله واقعی، موشک و احتمال اعزام نیرو رسیده، کاربران میپرسند چگونه باید عضویتشان را لغو کنند. جالبتر اینکه برای انصراف، ظاهراً مسیر رسمی و شفافی اعلام نشده است؛ یعنی ورود به صف جانفدایی آسان بود، خروج از آن نه.
این اعداد نشان نمیدهد که تعداد زیادی در پویش جانفدا ثبتنام کردهاند، بلکه نشان میدهد بسیاری از همان معدود افرادی که ثبتنام کرده بودند، به دنبال لغو عضویت هستند. این «جهش ناگهانی» فقط نشان میدهد یک عبارت نسبت به دوره قبلی بیش از پنجهزار درصد رشد کرده و افراد بسیار زیادی همزمان تغییر عقیده دادهاند. همین داده کوچک، شکاف بزرگ میان تبلیغات حکومتی و رفتار واقعی هوادارانش را لو میدهد. وفاداری به جمهوری اسلامی تا وقتی کمهزینه است، بلند، پرحرارت و دوربینپسند باقی میماند؛ به محض اینکه هزینهاش واقعی شود، شعار «جانم فدای رهبر» به جستوجوی «لغو عضویت چگونه است» تبدیل میشود.
این همان حکومتی است که سالها برای مردم نسخه مقاومت پیچیده، جنگ را رمانتیک کرده و هر صدای مخالفی را به ترس و خیانت متهم کرده است. حالا هنوز صدای توپخانه کاملاً نزدیک نشده، بخشی از همان جماعت مشغول پاککردن رد عضویت خود هستند. ظاهراً شهادت، وقتی قرار باشد سهم خودشان باشد، دیگر آنقدرها هم باشکوه نیست.
این ماجرا فقط درباره ترس چند عضو بسیج یا یک کارزار تبلیغاتی نیست. واکنش بخشی از پایگاه خودش در لحظه خطر نشان میدهد حتی بسیاری از مدافعان پرسروصدای آن نیز تفاوت میان ایران و جمهوری اسلامی را خوب میفهمند: ایران خانه مردم است؛ جمهوری اسلامی دستگاهی است که از مردم انتظار دارد هزینه بقای آن را با جانشان بپردازند. هراس ناگهانی نیروهای تبلیغاتی حکومت یک پیام روشن دارد: نظامی که بقایش را بر ترس، اجبار و نمایش وفاداری بنا کرده، در لحظه آزمون حتی به وفادارترین نمایشگرانش هم اطمینان ندارد.