حمله سایبری به آذربایجان با شعار دفاع از حجاب؛ گروه همسو با ایران مسئولیت پذیرفت
گروه «۳۱۳» محدودیت حجاب در مراکز آموزشی آذربایجان را دلیل حمله به وب‌سایت‌های دولتی اعلام کرده است، و مقام‌های این کشور هدف‌گرفتن بیش از ۱۰۰ دامنه دولتی را تأیید کرده‌اند.
گروه هکری «۳۱۳»، همسو با ایران، مسئولیت حمله سایبری به وب‌سایت‌های دولتی جمهوری آذربایجان در شب ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ را پذیرفته و محدودیت پوشش حجاب در مراکز آموزشی را انگیزه خود اعلام کرده است. هم‌زمان، نهاد مسئول امنیت ارتباطات دولتی آذربایجان تأیید کرده که بیش از ۱۰۰ دامنه دولتی هدف حمله قرار گرفته‌اند. این گروه تهدید کرده بود عملیاتش را برای ۲۴ ساعت ادامه می‌دهد.
حمله در بحبوحه اعتراض‌ها به مقررات پوشش مدارس رخ داد؛ مقرراتی که اجرای آن به محروم‌شدن شماری از دختران محجبه از حضور در کلاس انجامیده است. گروه ۳۱۳ با استفاده از همین موضوع، حمله به زیرساخت دیجیتال دولت را به‌عنوان واکنشی به محدودیت‌های آموزشی معرفی کرد.
حمله به بیش از ۱۰۰ دامنه دولتی
مرکز پاسخ‌گویی به رخدادهای رایانه‌ای نهاد ارتباطات ویژه و امنیت اطلاعات آذربایجان، آغاز حملات را حدود ساعت ۲۲ روز ۱۳ اکتبر به وقت محلی اعلام کرد. در اطلاعیه رسمی، عامل حمله یک گروه هکری خارجی معرفی شده و شمار اهداف بیش از ۱۰۰ دامنه دولتی عنوان شده است.
مقام‌های آذربایجان سپس اعلام کردند که با اقدامات فنی، اثر حملات مهار و فعالیت وب‌سایت‌های دولتی حفظ شده است. در مقابل، گزارش هم‌زمان رسانه تخصصی «تِرِت بیت» نشان می‌دهد وب‌سایت خود نهاد امنیت ارتباطات در زمان تهیه خبر در دسترس نبوده است. این مشاهده، از اختلال در یک مقطع خبر می‌دهد؛ مدت و گستردگی قطعی خدمات را مشخص نمی‌کند.
ادعای از دسترس خارج‌کردن ۱٬۸۲۵ وب‌سایت
گروه ۳۱۳ که از نام «مقاومت سایبری اسلامی عراق» نیز استفاده می‌کند، در پیام‌های تلگرامی خود مدعی هدف‌گرفتن ۴۷ محدوده نشانی اینترنتی شد. این گروه سپس اعلام کرد که با ترافیکی بیش از ۲٫۵ ترابیت‌برثانیه، ۱٬۸۲۵ وب‌سایت دولتی، از جمله درگاه دولت و سایت‌های وزارت دفاع و وزارت کشور را از دسترس خارج کرده است. این ارقام تأیید مستقل ندارند.
گروه همچنین فایلی را به‌عنوان فهرست وب‌سایت‌های هدف منتشر کرده است. بااین‌حال، فهرست اهداف با فهرست خدماتی که عملاً و برای مدت مشخص قطع شده‌اند تفاوت دارد. برای ارزیابی ادعای «فلج‌شدن» زیرساخت دولتی، داده‌های پایش دسترس‌پذیری و گزارش فنی رخداد لازم است؛ صرف انتشار نام دامنه‌ها چنین نتیجه‌ای را ثابت نمی‌کند.
اختلال در خدمات، نه لزوماً نفوذ به سامانه‌ها
شیوه حمله در گزارش‌های منتشرشده، منع سرویس توزیع‌شده (DDoS) توصیف شده است. در این روش، مهاجم با فرستادن حجم زیادی از ترافیک، ظرفیت شبکه یا منابع سرویس را اشغال می‌کند تا پاسخ‌گویی به کاربران عادی مختل شود. هدف مستقیم، دسترس‌پذیری خدمات است.
بنابراین، از دسترس خارج‌شدن یک وب‌سایت به‌تنهایی نشانه ورود مهاجم به سامانه، سرقت اطلاعات یا تخریب پایگاه داده نیست. در اطلاعات بررسی‌شده درباره این رخداد، شواهدی برای چنین نتیجه‌ای ارائه نشده است.
عدد ۲٫۵ ترابیت‌برثانیه نیز، حتی اگر تأیید شود، به‌تنهایی میزان خسارت را روشن نمی‌کند. مدت حمله، ظرفیت دفاعی زیرساخت و میزان ترافیکی که واقعاً به سرویس می‌رسد، در نتیجه آن نقش دارند. برای شهروندی که به یک خدمت دولتی نیاز دارد، معیار عملی این است که کدام خدمت و برای چه مدتی قابل استفاده نبوده است.
حجاب چگونه به توجیه حمله تبدیل شد؟
زمینه اعتراض‌ها به تغییر مقررات پوشش مدارس برمی‌گردد. دیده‌بان حقوق بشر در گزارش ۲۷ اکتبر مستند کرده است که دولت آذربایجان در ۲۱ سپتامبر، لباس‌های مغایر با اصل آموزش سکولار را ممنوع کرد. متن مقررات صریحاً از حجاب نام نمی‌برد، اما اجرای آن به جلوگیری از ورود دختران محجبه به مدارس انجامیده است. اعتراض‌ها نیز با بازداشت ده‌ها نفر همراه شده‌اند.
گروه ۳۱۳ در پیام خود به جمعیت شیعه آذربایجان استناد کرد و تهدید به از کار انداختن زیرساخت دیجیتال دولت را با دفاع از دختران محجبه پیوند داد. به این ترتیب، یک مناقشه درباره دسترسی به آموزش و آزادی پوشش، به موضوع اعلام‌شده یک عملیات سایبری تبدیل شد.
آنچه این رخداد نشان می‌دهد، استفاده هم‌زمان از اختلال فنی و پیام سیاسی است: وب‌سایت‌های دولتی هدف قرار می‌گیرند و ادعای تعطیل‌کردن گسترده آن‌ها، برای نمایش قدرت گروه منتشر می‌شود. حمله به دامنه‌های دولتی تأیید شده است؛ اما ارزیابی توان واقعی مهاجمان به اندازه‌گیری اختلال نیاز دارد. فاصله میان این دو، همان جایی است که تبلیغات گروه می‌تواند ابعاد یک حمله را بزرگ‌تر از اثر مستند آن نشان دهد.